ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹರ್ಷಗುಪ್ತ ಗುದ್ದು; ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರ ಕಳ್ಳಾಟಕ್ಕೆ ಬ್ರೇಕ್!

**ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ನಿರ್ದೇಶನ: ಆನ್‌ಲೈನ್, ಆಧಾರ್, ಡಿಜಿಲಾಕರ್ ಕಡ್ಡಾಯ**

**ಬೆಂಗಳೂರು:** ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಎಲ್ಲ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಅಂಶಗಳನ್ನು (Standard features) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಪ್ರಜಾ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ PJSA-SAMS/52/2026, ದಿನಾಂಕ 17.10.2026ರಂತೆ ಈ ಆದೇಶ ಹೊರಬಿದ್ದಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.

**ಹಿನ್ನೆಲೆ**

ಕರ್ನಾಟಕ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣಾ ಆಯೋಗ-2 (ಕೆಎಆರ್‌ಸಿ-2) ತನ್ನ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಲಾಖಾವಾರು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತು. ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲೂ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದವು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಜಾ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದೆ. ಈ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಅಥವಾ ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿಗತ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ತಕ್ಷಣ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಕೆಡಿಪಿ ಸಭೆಯಲ್ಲೂ ಇವುಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸಭೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿದೆ.

**ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು**

– ಪರವಾನಗಿ, ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ಗೆ ತರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಕಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೂ ಸೇರಿಸಬೇಕು.
– ಸಕಾಲ ಸೇವೆಗಳ ಕಾಲಮಿತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಾಧ್ಯವಿರುವೆಡೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೌಂಟರ್‌ನಲ್ಲೇ ತಕ್ಷಣ ನೀಡಬೇಕು.
– ನವೀಕರಣ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸಿದರೆ ನವೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವ ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕು. ಪಾವತಿಸಿದ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರಬೇಕು.
– ಅನುಮೋದಿತ ಫಲಾನುಭವಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ಅವರ ಅಹವಾಲು ಆಲಿಸಬೇಕು.
– ನಾಗರಿಕರ ಆಸ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಮೂಲಕ, ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಮೊಬೈಲ್ ಆಧಾರಿತ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕು. ತಪಾಸಣೆಗಳು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬೇಕು. ಇಂತಹ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇಡಿಸಿಎಸ್, ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಗವರ್ನೆನ್ಸ್ ಅಥವಾ ಇ-ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರದ ನೆರವು ಪಡೆಯಬಹುದು.
– ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಆಸನ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವೆಡೆ ಟೋಕನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.
– ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಥವಾ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ನಾಗರಿಕರು ಖುದ್ದು ಹಾಜರಾಗಬೇಕಾದಾಗ ಸಮಯವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ತಿಳಿಸಬೇಕು.
– ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಸಮಾನ ವೃಂದದ ಎಲ್ಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.
– ಹೊಸ ಹುದ್ದೆ ಸೃಜಿಸುವ ಅಥವಾ ನೇಮಕಾತಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ಇರುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನೇ ಮರುನಿಯೋಜಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
– ಎಲ್ಲ ಇಲಾಖೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಕೈಪಿಡಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.

**ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು**

ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸೇವೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇಲಾಖೆಗಳು ಇಡಿಸಿಎಸ್‌ನ ನೆರವು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಬೇಕು:

– ಎಲ್ಲ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರ್ ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ (default) ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರಬೇಕು. ಆಧಾರ್ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ ಆಧಾರಿತ ಪರಿಶೀಲನೆಯಂತಹ ಪರ್ಯಾಯ ನೀಡಬಹುದು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಇ-ಆಡಳಿತ ಇಲಾಖೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಬೇಕು.
– ನಾಗರಿಕರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸಂಬಂಧಿತ ದತ್ತಾಂಶ ಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
– ನೀಡುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಕುಟುಂಬ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ಬಳಿ ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
– ಎಲ್ಲ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅರ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒಸಿಆರ್ (OCR) ಮಾದರಿಯ ಪಿಡಿಎಫ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಇರಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರಿಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಹಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಇ-ಹಸ್ತಾಕ್ಷರಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು.
– ಪ್ರತಿ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಯ ಕುರಿತು ಕಿರು ವಿಡಿಯೋ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬೇಕು.
– ಸರ್ವರ್ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಬಗೆಹರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸರ್ವರ್ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಅವಧಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್ ವರದಿ ಲಭ್ಯವಿರಬೇಕು.
– ಭೌತಿಕ ದಾಖಲೆ ನೀಡಬೇಕಾದಾಗ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು; ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸೇವಾ ಕಿಯೋಸ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇರಬೇಕು.
– ಎಲ್ಲ ತಂತ್ರಾಂಶ ಮತ್ತು ಜಾಲತಾಣಗಳು ನೆಸ್ಡಾ (NeSDA) ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರಬೇಕು.
– ಎಲ್ಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಅರ್ಜಿಗಳ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಯುಪಿಐ ಸೇರಿದಂತೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ, ಭೌತಿಕ ಶುಲ್ಕ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಅರ್ಜಿ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ ಶುಲ್ಕ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮರುಪಾವತಿಯಾಗಬೇಕು.
– ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿಗಳು ಇಡಿಸಿಎಸ್ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರದ ಲಾಂಛನ ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಲಭ್ಯಗೊಳಿಸಬೇಕು.
– ಅರ್ಜಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಎಸ್‌ಎಂಎಸ್ ಮತ್ತು ವಾಟ್ಸ್‌ಆ್ಯಪ್ ಮೂಲಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಬೇಕು; ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇರಬೇಕು.
– ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಗಿನ್ ಖಾತೆ ಅಥವಾ ಆಧಾರ್‌ನಂತಹ ಸಮಗ್ರ ದೃಢೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಲಾಗಿನ್ ಆಗುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇರಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು; ಇಲಾಖೆ ಬಳಕೆದಾರರ ಆದ್ಯತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪೋರ್ಟಲ್ ವಿಷಯ ಅಳವಡಿಸಬಹುದು. ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಆಯ್ಕೆಯೂ ಇರಬೇಕು.

**ಅನುಪಾಲನೆ ಪರಿಶೀಲನೆ**

ಎಲ್ಲ ಇಲಾಖೆಗಳು ಈ ಆದೇಶದ ಅನುಪಾಲನಾ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಜಾ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮಾಸಿಕ ಕೆಡಿಪಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಪ್ರಜಾ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆ) ಹರ್ಷ ಗುಪ್ತ ಅವರು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಆದೇಶಾನುಸಾರ ಈ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

—